Etiopia: walki w Tigraju znów przeciążają system ochrony zdrowia
Po wrześniowym załamaniu się dwuletniego rozejmu szpitale w północnej Etiopii znów są zalewane rannymi. Lekarze mówią o chaosie, braku prądu i łączności oraz o systemie, który nie zdążył się pozbierać po poprzedniej wojnie.
Siedem dni bez prądu i zasięgu
Rozejm między rebeliantami z Tigraju a rządem w Addis Abebie zaczął się sypać 24 września. Chirurg ze szpitala w Mekele, stolicy regionu, opowiada, że przez kilka dni izba przyjęć była przepełniona ofiarami walk, a ranni leżeli na podłodze tak gęsto, że nie dało się przejść. Prosi o anonimowość, bo obawia się konsekwencji za leczenie rebeliantów.
Operował ofiary postrzałów, ataków dronów i ostrzału moździerzowego. Część pacjentów była cywilami, część walczyła w mundurach. Nie wiedział, ilu rannych jeszcze trafi do szpitala, bo odcięto telefony i internet. Leczył więc wszystkich, bez pytania, skąd przybyli.
Przemoc trwa od tamtej pory, a pojawiają się obawy o powrót pełnoskalowej wojny domowej. Armia oskarża Sudan, Egipt i Erytreę o wspieranie tigrajskich bojowników, którzy sprzymierzyli się z siedmioma innymi grupami zbrojnymi, by obalić premiera Abiy Ahmeda. Po dronowych atakach pod koniec października, w których zginęło co najmniej 15 osób, w tym dzieci, szef WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus napisał, że przemoc popycha i tak kruchy system zdrowotny bliżej upadku. Dodał, że „cywile muszą być chronieni”.
Niewypłacone pensje i brak leków
Napięcie rosło od miesięcy. W maju tigrajscy rebelianci odsunęli regionalne władze i powołali własne. W odpowiedzi rząd federalny wstrzymał środki dla Tigraju, także dla szpitali podległych administracji regionalnej. Według chirurga lekarze od miesięcy nie dostają pensji, a wielu już wyjechało z kraju.
Wojna w Tigraju trwała dwa lata i według szacunków pochłonęła około 600 tysięcy ofiar. Większość placówek w regionie, w którym mieszka ponad 7 milionów ludzi, działała tylko częściowo, bo rząd nałożył blokadę pomocy. Porozumienie pokojowe z 2022 roku zakończyło większość walk, ale ataki na służbę zdrowia nie ustały.
- W sierpniowym raporcie organizacji Physicians for Human Rights ankietowano ponad 600 pracowników ochrony zdrowia z trzech regionów północnej Etiopii.
- 63% z nich zgłosiło ataki na karetki, a 57% widziało zbrojne przejęcie swojej placówki w latach 2020–2024.
- Sprawcami byli według badaczy zarówno rebelianci, jak i siły rządowe, a poszkodowani nie mają jak dochodzić sprawiedliwości.
Z danych sprzed kilku lat wynika, że w czasie wojny umieralność okołoporodowa matek wzrosła pięciokrotnie, a 83% placówek nie mogło przyjmować kobiet w ciąży. Jeden z pracowników medycznych w Tigraju naliczył w ostatnim roku ponad 100 kobiet zmarłych przy porodzie. Przyczyną były braki leków, personelu i paliwa, przez które karetki nie jeżdżą.
Problem dotyczy całego świata
Etiopia nie jest wyjątkiem. Według danych WHO w tym roku ataki na placówki i pracowników medycznych w 19 krajach doprowadziły do ponad 960 zgonów. Setki osób zginęły w Sudanie, Libanie i Ukrainie. Sytuację pogarszają cięcia w globalnych programach zdrowotnych, w tym likwidacja USAID. Badaczka Lindsey Green ostrzega, że ciągłe ataki podważają zasadę, iż opieka zdrowotna jest w konflikcie objęta ochroną.
Co to znaczy dla polskiego czytelnika
Etiopia nie jest popularnym kierunkiem wyjazdów z Polski, ale osoby planujące tam podróż, wolontariat, praktyki czy projekt badawczy powinny na bieżąco sprawdzać komunikaty MSZ. W regionach objętych walkami dostęp do pomocy medycznej może być praktycznie niemożliwy, a łączność bywa odcinana na wiele dni.
Sprawa pokazuje też, jak szybko lokalny konflikt przekłada się na kryzys humanitarny, który zwykle próbują łagodzić organizacje międzynarodowe. Według relacji WHO i ONZ starają się one dostarczać do dotkniętych regionów zaopatrzenie medyczne, a ich możliwości zależą od finansowania i bezpieczeństwa na miejscu.
Źródło: NPR – „Seven days of chaos in the ER: How this country’s healthcare system is unraveling”
